ابراهم والنتاين ويليامز جكسون ( مترجم : منوچهر اميرى و فريدون بدره اى )
68
سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى )
آفتاب » يا به مقتضاى موقع زودتر از اين موعد را تعيين مىكند . همين كه به اتاق پذيرايى راهنمائى شديم خود را در اتاق بزرگى مىيابيم كه تعداد فراوانى قاليچه - هاى لطيف و نيمكتهاى راحتى در آن چيدهاند اما ميز و صندلى ندارد ، و فقط هنگامى كه مىخواهند از اروپاييان پذيرايى كنند چند صندلى هم در اتاق مىگذارند . ميزبان پس از لحظهاى وارد مىشود و براى سلام كردن به مهمان نزديك مىشود . به رسم شرقيان جوراب به پا دارد و كفشها را كنده است ( زيرا در ايران با كفش داخل اطاق نمىشوند ) و كلاه پوست برهء سياه بر سر دارد زيرا با سر برهنه ظاهر شدن عيب است . مهمان جواب سلام عليكم او را با مهربانى مىدهد و هر دو از سلامت « وجود شريف » يكديگر سؤال مىكنند و پس از آن گفتگو و گپزدن به سهولت و بىهيچ تكلف آغاز مىشود . پس از چند دقيقه يكى از گروه خدمتكاران با قليان كه نشانهء توجه و عنايت بيشتر صاحبخانه نسبت به ميهمان است از در وارد مىشود . قليان كه بلنديش در حدود 60 يا 70 سانتيمتر است ساختمان نسبتا پيچيدهاى دارد . كوزهء قليان عبارتست از ظرف شيشهاى بزرگ شكيلى كه در حدود يك كوارت ( ليتر ) آب مىگيرد . « ميانهء قليان » متصل به كوزهء قليان و طول آن نزديك پانزده اينچ ( 38 سانتيمتر ) است و از چوب تيرهرنگى است كه گاهى در كندهكارى آن هنر به كار رفته است . روى قليان سرقليان مىگذارند كه معمولا از جنس چينى و آراسته به تصوير شاه است ، و يك رشته زنجير نقره از لبهء آن آويخته است . تنباكو را پس از خيساندن و فشردن در سر قليان يا كاسهء قليان مىگذارند و با يك تكه زغال افروخته آن را روشن مىكنند ؛ و اين آتش تا وقتى كه قليان مىكشند همچنان در سر قليان قرار دارد . نى قليان را كه طول آن در حدود هجده اينچ ( 45 سانتيمتر ) است در كوزهء قليان فرو مىكنند و در زاويهء مناسبى قرار مىدهند . اين نى نيز از همان چوب تيره رنگى كه در ساختن « ميانهء قليان » به كار رفته است ساخته شده و نوك آن لبهاى از نقره دارد . موقع قليان كشيدن دود به وسيلهء پك زدن داخل گونهء انسان نمىشود ، بلكه به وسيلهء دم فروبردنهاى طولانى دود وارد ريهها مىشود ، و چون دود قليان از آب عبور مىكند از شدت تأثير نيكوتين كاسته مىشود ؛ و ناگفته نماند كه گاهى در آب قليان نيز مقدارى مواد معطر مىريزند . پس از سه چهار پك محكم قليان « كوك » مىشود و براى اينكه آن را به ديگرى بدهند و از سمت راست به گردش درآورند و به همهء مجلسيان تعارف كنند ، آماده مىگردد . يك سينى شيرينى و چاى كه در استكانهاى باريك مىريزند مرحلهء ديگرى از پذيرايى است كه وظيفهء ميزبان را تكميل مىكند ، و سپس مهمان از صاحبخانه اجازه مى - خواهد كه « رفع زحمت كند » و مرخص شود ؛ و عاقبت ، پس از اعتراضات مختلف و متنوع ميزبان ، موفق به كسب اجازهء رفتن مىگردد . در آخرين لحظات جدايى